Sándor Márai "Pierwsza miłość". Węgierskie samogłoski.

Jestem prostym człowiekiem. Tak mi się w tej chwili wydaje i mam nadzieję, że tak właśnie jest. Nie zdecydowałem o tym, bo nie można o tym zdecydować, zależy to chyba ["chyba" to moje ulubione słowo - ale wciąż jestem prostym człowiekiem] wyłącznie od rodzaju osobowości i ilości wchłoniętej kultury. Moja osobowość nie dawałaby może jeszcze pewnej odpowiedzi, ale przeczytałem zdecydowanie za mało książek, żeby mój umysł mógł sobie pozwalać na jakieś większe komplikacje. Krótko mówiąc: można być erudytą albo prostym człowiekiem. Tak rozumiem znaczenie tego słowa. Pewnie można jeszcze być erudytą, ale niespecjalnie przejąć się treścią przeczytanych książek i pozostać prostym człowiekiem, ale to musi być trudne, chyba trzeba by jednocześnie być idiotą ["czytanie książek" to taki skrót myślowy, chodzi o przyswajanie trudniejszej kultury]. Prawie wszyscy jesteśmy prostakami, ale to dobrze dla nas.

Márai należał do tej drugiej kategorii ludzi, jak wszyscy dobrzy pisarze. Nie wyobrażam sobie, aby było inaczej. Może mam kompleks człowieka urodzonego nie dość, że we współczesnej demokracji, to jeszcze gdzieś głęboko na prowincji Świata; wyedukowanym przez system, nastawiony na produkcję miernot. Pisarze sprzed stu lat wydają mi się istotami z innej planety - ale może to urojona wielkość? Raczej nie.

Mniejsza o to jednak. Książka nie jest napisana jeszcze tak lekkim stylem, jak późniejsze dzieła tego autora. 28-letni Márai spisał dziennik 54-letniego prowincjonalnego nauczyciela łaciny, którego całe życie to realizowany w samotności ten sam codziennie rozkład dnia (a ten niegotowy jeszcze w stu procentach styl pisania 28-letniego Máraia dobrze się sprawdza w narracji, prowadzonej ustami 54-letniego nauczyciela). To pierwsze 250 stron, pozostałe 50 to opis jego szaleństwa. To oczywiście z mojej strony duży skrót i nieprawda, a w tekście jest już trochę tych krótkich zdań, kończących wiele akapitów błyskotliwą myślą. Książka podobała mi się, w przeciwieństwie do innych książek tego pisarza, które podobały mi się bardzo. Polecam, bo w skali bezwzględnej jest niezła, ale jeśli ktoś jeszcze nie czytał nic Máraia, to polecam coś późniejszego na początek.

Rozumiem przebieg akcji i mechanizmy psychologiczne, kierujące jej bohaterami, ale nie rozumiem ostatecznej wymowy tej książki albo może po prostu się z nią nie zgadzam. Właśnie dlatego, że jestem prostym człowiekiem, to nie wydaje mi się, aby jedynym, co może łączyć ludzi było cierpienie, a próba spotkania z drugim człowiekiem musiała kończyć się tragicznie. To dosyć mroczna książka - kto wie, może jestem na nią za głupi.

[Ostatnie zdanie mogłoby być przykładem stylu Máraia, który uwielbiam. On właśnie tak mógłby zakończyć akapit: "To dosyć mroczna książka. Kto wie, może jestem na nią za głupi."]

...

Ciekawostka: "á" to takie wysokie "a" z akcentem, tzn. wymawiane dłużej. Węgierskie "a" natomiast czyta się jako coś pomiędzy naszym "o" i "a", jest dużo niższe, niż nasze "a". Ich "o" natomiast jest minimalnie niższe od naszego "o", w kierunku "ó", ale to jednak wciąż "o", natomiast ich "ó" czyta się trochę jak coś między naszym "u" i zbitką "oł" - trudno to wytłumaczyć, musicie kiedyś posłuchać, jak wymawiam imię "Rózsa" (a "zs" to po prostu "ż"). "Sándor Márai" powinniśmy wymawiać mniej więcej jak "Saandor Maaroi", ale oczywiście nie aż tak! To "a" jest w ogóle zabawne, przypomina wiejskie "a" w niektórych regionach Polski, np. "strożoki przyjechoły". Zresztą, gdybyście posłuchali gwary np. lasowiackiej na Podkarpaciu, to oprócz tego "o/a" odkrylibyście jeszcze bardzo wysokie "á". Być może bliskość geograficzna ma tu coś do rzeczy, ale może też wcale nie.